پیچ‌گوشتی‌ها: تاریخچه، انواع و کاربرد هرکدام
در بخش سوم سری “۰ تا ۱۰۰ ابزار شناسی” با انواع انبرها آشنا شدیم. حالا نوبت به ابزاری می‌رسد که تقریباً در هر خانه‌ای پیدا می‌شود و با این حال کمتر کسی درباره‌اش فکر می‌کند: پیچ‌گوشتی‌ها. از بستن لولای کابینت تا باز کردن پشت یک دستگاه الکترونیکی، پیچ‌گوشتی یکی از اولین ابزارهایی است که به سراغش می‌رویم. اما تاریخچه این ابزار ساده، قدیمی‌تر و جالب‌تر از چیزی است که فکرش را می‌کنید، و انتخاب سر درست آن هم تفاوت بزرگی در نتیجه کار ایجاد می‌کند. در این بخش، تاریخچه، انواع و کاربرد پیچ‌گوشتی‌ها را مرور می‌کنیم.
تاریخچه پیچ‌گوشتی: از زره‌های جنگی تا خط تولید
پیچ‌گوشتی به احتمال زیاد در اواخر قرن پانزدهم میلادی، در آلمان یا فرانسه، اختراع شد. نام‌های اولیه آن در این دو زبان به معنی «پیچاننده پیچ» بود؛ در فرانسوی «tournevis» و در آلمانی «Schraubendreher». در آن زمان، پیچ‌های فلزی برای مونتاژ بخش‌هایی از زره‌های جنگی و بعدتر قطعات اسلحه‌های اولیه به کار می‌رفتند و همین نیاز، به ساخت ابزاری برای چرخاندن آن‌ها انجامید. اولین پیچ‌های دارای شیار نیز در قرن شانزدهم ثبت شده‌اند.
پیش‌درآمد پیچ‌گوشتی امروزی را می‌توان در سر تخت مته‌ای دانست که در حدود اواسط قرن هجدهم برای دریل دستی نجاری (بریس) ساخته شد. اما نقطه عطف بعدی در ابتدای قرن بیستم رخ داد: در سال ۱۹۰۸ میلادی، مخترع کانادایی پی. ال. رابرتسون (P. L. Robertson) پیچ‌های سرچهارگوش را به‌صورت تجاری تولید کرد. این طراحی چنان کارآمد بود که فورد آن را در مدل T به کار برد و زمان مونتاژ را به‌طور محسوسی کاهش داد.
همان‌طور که در بخش دوم همین سری خواندیم، پیچ چهارسو (فیلیپس) در سال ۱۹۳۶ ثبت شد و به‌سرعت در صنعت خودرو جا افتاد. چند دهه بعد، در دهه ۱۹۶۰ میلادی، دو طراحی دیگر پا به میدان گذاشتند: پوزیدرایو (Pozidriv)، که ارتقایی بر طرح چهارسو برای کاهش لیز خوردن سر پیچ‌گوشتی بود، و پیچ ستاره‌ای (Torx) که توسعه آن از سال ۱۹۶۷ آغاز شد و برای کارهای با گشتاور بالا در صنعت ساخته شد.
انواع پیچ‌گوشتی بر اساس نوع سر
پیچ‌گوشتی تخت (دوسو): قدیمی‌ترین و ساده‌ترین نوع است و برای پیچ‌های دارای یک شیار مستقیم طراحی شده. هنوز در نجاری، کابینت‌سازی و تجهیزات قدیمی کاربرد زیادی دارد. اگر عرض تیغه با شیار پیچ هم‌اندازه نباشد، سر پیچ آسیب می‌بیند یا تیغه لیز می‌خورد.
پیچ‌گوشتی چهارسو (فیلیپس): رایج‌ترین نوع در پیچ‌های مصرفی، از لوازم خانگی و مبلمان گرفته تا قطعات خودرو. سر ضربدری آن به‌صورت خودکار در مرکز پیچ قرار می‌گیرد و برای کار با دریل و پیچ‌گوشتی شارژی هم مناسب است.
پیچ‌گوشتی ستاره‌ای (تورکس): دارای سر شش‌پر که گشتاور بالاتری را بدون لیز خوردن منتقل می‌کند. در ابزارهای الکترونیکی، قطعات خودرو و گوشی‌های موبایل کاربرد دارد.
پیچ‌گوشتی ساعتی (دقیق): مجموعه‌ای از پیچ‌گوشتی‌های بسیار کوچک برای عینک، ساعت، لپ‌تاپ و گوشی. در این کار، تناسب اندازه سر با پیچ از هر چیز دیگری مهم‌تر است.
پیچ‌گوشتی عایق‌دار: برای کار روی تجهیزات برقی، بهتر است از پیچ‌گوشتی‌هایی استفاده شود که دسته و بدنه آن‌ها عایق‌بندی شده و استاندارد VDE روی آن‌ها درج شده است. توجه داشته باشید که «خط‌آزمای» (تست‌فاز) شبیه پیچ‌گوشتی نیست و نباید به‌جای آن استفاده شود، و بالعکس.
پیچ‌گوشتی دستی یا شارژی؟
پیچ‌گوشتی دستی برای کنترل دقیق گشتاور و کارهای ظریف مثل تنظیم قطعات الکترونیکی بهتر است، چون حس بهتری از میزان فشار می‌دهد و باعث خراب شدن رزوه نمی‌شود. اما برای پیچ زدن تعداد زیاد، مثل نصب کابینت یا مونتاژ مبلمان، پیچ‌گوشتی شارژی و دریل‌شارژی سرعت کار را چندین برابر می‌کند. در بسیاری از پروژه‌ها، ترکیب هر دو بهترین نتیجه را می‌دهد. برای دیدن گزینه‌های برقی و شارژی، دسته‌بندی ابزار برقی را ببینید.
چند نکته برای انتخاب و نگهداری پیچ‌گوشتی
مهم‌ترین قانون این است که اندازه و نوع سر پیچ‌گوشتی دقیقاً با پیچ مطابقت داشته باشد؛ بیشتر پیچ‌های خراب‌شده نتیجه استفاده از سر نامناسب هستند. دسته‌ای که در دست جا می‌افتد و لیز نمی‌خورد، و نوک مغناطیسی برای نگه‌داشتن پیچ هنگام کار در فضاهای تنگ، دو ویژگی مفید هستند. از پیچ‌گوشتی به‌عنوان اهرم، قلم یا برای باز کردن در قوطی استفاده نکنید، چون نوک آن آسیب می‌بیند و دیگر روی پیچ‌ها محکم نمی‌نشیند.
جمع‌بندی
از ابزاری ساده در زره‌های قرن پانزدهم تا ست‌های تخصصی امروزی، پیچ‌گوشتی نمونه خوبی از این است که چطور یک ابزار ساده با نیاز صنعت تکامل پیدا می‌کند. اگر هنوز نگاه کلی به خانواده ابزارهای دستی نیندازده‌اید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله ابزارهای دستی پایه را مطالعه کنید. در بخش بعدی سری «۰ تا ۱۰۰ ابزار شناسی» سراغ چکش‌ها، از دوران باستان تا امروز، می‌رویم. برای خرید انواع پیچ‌گوشتی با گارانتی معتبر، از دسته‌بندی ابزار دستی سایت ما دیدن کنید.
نظرات کاربران